Σύνθετοι δείκτες KPI: τι είναι και γιατί δεν διαβάζονται ποτέ μόνοι τους

Τι είναι ένας σύνθετος δείκτης KPI; Ας ξεκινήσουμε από την πιο γνωστή περίπτωση.

Το Z-score του Altman, 1968

Το 1968 ο Edward Altman, τότε καθηγητής χρηματοοικονομικών στο New York University, δημοσίευσε στο Journal of Finance μια βαθμολογία για την πρόβλεψη της πτώχευσης των επιχειρήσεων. Μέχρι τότε οι αναλυτές κοιτούσαν κυρίως έναν δείκτη τη φορά. Εκείνος αναρωτήθηκε: τι θα γίνει αν τους δούμε όλους μαζί;

Πήρε 66 βιομηχανικές επιχειρήσεις, οι μισές σε πτώχευση και οι μισές υγιείς. Με μια στατιστική μέθοδο που λέγεται διακριτική ανάλυση (discriminant analysis), υπολόγισε πόσο βάρος πρέπει να πάρει κάθε δείκτης ώστε να ξεχωρίζουν όσο το δυνατόν καλύτερα οι δύο ομάδες. Κράτησε πέντε: ρευστότητα, αδιανέμητα κέρδη, λειτουργικό κέρδος και πωλήσεις (καθένα σε σχέση με το σύνολο του ενεργητικού) και την αγοραία αξία των μετοχών σε σχέση με τις υποχρεώσεις. Το αποτέλεσμα είναι ένας αριθμός, το Z. Πάνω από 2,99 η επιχείρηση θεωρείται υγιής, κάτω από 1,81 σε δυσχέρεια, και ανάμεσα βρίσκεται η γκρίζα ζώνη.

Τι μαθαίνουμε

Ένας σύνθετος δείκτης έχει τρία συστατικά: απλούς αριθμούς, βάρη και όρια. Τα βάρη και τα όρια προέρχονται από ένα συγκεκριμένο δείγμα. Το δείγμα του Altman αποτελούνταν από βιομηχανικές επιχειρήσεις και ο ίδιος ο Altman ανέπτυξε αργότερα ξεχωριστές εκδοχές για μη εισηγμένες επιχειρήσεις και για μη βιομηχανικές, ακριβώς επειδή τα αρχικά βάρη δεν μεταφέρονται. Σε ένα ξενοδοχείο ή σε μια συμβουλευτική εταιρεία τα ίδια βάρη δεν ισχύουν.

Οι περισσότεροι σύνθετοι δείκτες είναι πολύ απλούστεροι: δύο ή τρεις αριθμοί που πολλαπλασιάζονται μεταξύ τους. Μερικά παραδείγματα ανά κλάδο:

• Χρηματοοικονομικά: απόδοση ιδίων κεφαλαίων, μορφή DuPont = καθαρό περιθώριο × κυκλοφοριακή ταχύτητα ενεργητικού × μόχλευση.
• Βιομηχανία: OEE = διαθεσιμότητα × απόδοση × ποιότητα.
• Λιανικό εμπόριο: έσοδα ανά επισκέπτη = ποσοστό μετατροπής × μέση αξία καλαθιού. GMROI, μικτό περιθώριο ανά ευρώ αποθέματος = μικτό περιθώριο % × κυκλοφοριακή ταχύτητα αποθέματος.
• Εστίαση: RevPASH, έσοδα ανά διαθέσιμη θέση και ώρα, που εξαρτάται από το πόσο γεμάτες είναι οι θέσεις, πόσο γρήγορα γυρίζουν τα τραπέζια και από τη μέση απόδειξη. Prime cost = κόστος τροφίμων + κόστος εργασίας, ως ποσοστό των εσόδων.
• Φιλοξενία: RevPAR = πληρότητα × μέση ημερήσια τιμή. GOPPAR = μικτό λειτουργικό κέρδος ανά διαθέσιμο δωμάτιο.
• Επαγγελματικές υπηρεσίες: έσοδα ανά διαθέσιμη ώρα = ποσοστό αξιοποίησης × ωριαία χρέωση.
• Γεωργία: έσοδα ανά εκτάριο = απόδοση ανά εκτάριο × τιμή πώλησης.

Ο ίδιος αριθμός, διαφορετική ιστορία

Ας δούμε ένα παράδειγμα με δύο γραμμές παραγωγής (επινοημένοι αριθμοί).

• Γραμμή Α: διαθέσιμη το 90% του χρόνου, λειτουργεί στο 70% της ταχύτητάς της, 95% καλά τεμάχια. OEE: περίπου 60%.
• Γραμμή Β: διαθέσιμη το 70% του χρόνου, λειτουργεί στο 90% της ταχύτητάς της, 95% καλά τεμάχια. OEE: περίπου 60%.

Ο ίδιος αριθμός, διαφορετική ιστορία. Η γραμμή Α σταματά σπάνια αλλά τρέχει αργά. Η γραμμή Β τρέχει γρήγορα αλλά σταματά συχνά. Διαφορετική αιτία, διαφορετική διόρθωση.

Ο κανόνας μου, σε τρία βήματα

• Ένας σύνθετος δείκτης έρχεται πάντα μαζί με τα μέρη του.
• Συγκρίνεται με επιχειρήσεις του ίδιου κλάδου και μεγέθους.
• Όταν ο αριθμός κινείται, ελέγχουμε πρώτα ποιο μέρος κινήθηκε.

Ο αριθμός λέει πώς πάνε τα πράγματα. Τα μέρη λένε γιατί.

Μια ερώτηση για όσους διευθύνουν μια μικρή επιχείρηση: ποιον συνοπτικό αριθμό κοιτάτε κάθε μήνα και ξέρετε από ποια μέρη αποτελείται;

Πηγή: Altman, E. I. (1968), «Financial Ratios, Discriminant Analysis and the Prediction of Corporate Bankruptcy», The Journal of Finance, 23(4), 589–609.